بررسی و تحلیل ویژگیهای حماسی جنگنامۀ غلام محمد غلامی کوهستانی
کلمات کلیدی:
ادبـیـات مـعـاصر افــغــانســـــتــان،, جنگنامه, سرای ی, حـــماســـــۀ تـــاریـــخـــی و جنگنامۀ غلامیچکیده
جنبش جنگنامهسرایی در تاریخ معاصر افغانســـتان همزمان با قیام مردم این سرزمین در برابر تجاوز انگلیسها و در بســـتر جنگ نخســـت افغان و انگلیس (.۴۲۲۴-۴۲۴۳ش/۴۹۱۲-۴۹۴۱م) شکل گرفت. ا شغال افغان ستان از سوی نیروهای انگلی سی، حس میهندوستی و روحیۀ حما سی را در میان مردم برانگیخت و این امر به جهاد مســـلحانه و آفرینش منظومههای حماســـی و رزمی انجامید. جنگنامۀ غلامی (۴۲۵۱هــــ.ق/۴۹۱۴م) یکی از مهمترین آثار منظوم حماسی – تاریخی این دورهاست که بهپیروی از شاهنامۀ فردوسی، دربارۀ قیامهای مردم افغانستان، بهویژه ساکنان کابل و پیرامون آن، توسـط مولانا غلام محمد غلامی کوهسـتانی (متوفی ۴۴۴۰هـــــ.ق/۴۹۱۴م) در بحر متقارب محذوف سروده شـدهاسـت. قهرمان محوری این منظومه به طور دقیق مشـخص نیسـت، با این حال، زندگی امیردوست محمدخان (۴۲۴۰-۴۴۰۵هــــ.ش/۴۹۵۹-۴۳۹۳م) از شاهان افغانستان، همراه با نقش چند تن از مبارزان ملی، در متن منظومه بازتاب یافتهاســـت. این پژوهش با رویکرد کتابخانهای و روش تحلیلی-توصـــیفی میکوشـــد ضـــمن معرفی جنگنامۀ غلامی، ویژگیهای حماســی و رزمی آن را بر پایۀ شــاخصهای حماســۀ تاریخی بررســی کرده و میزان انطباق اثر را با مؤلفههای حما سی تبیین نماید. یافتهها و نتایج پژوهش ن شان میدهد که هرچند جنگنامۀ غلامی از نظر تخیل شعری و آرایههای لفظی اثری برجسته به شمار نمیآید؛ اما از حیث روایت تاریخی، قهرمانپردازی، توصــیف صــحنههای نبرد، کارکرد اجتماعی و ملی قهرمانان و ثبت خاطره و نقش با رجال ملی، از اهمیّتی ویژه برخوردار اســـت. افزون بر این، این اثر از منظر بی نامتن یت و پیو ند شاهنامۀ فردوسی قابل تحلیل ا ست و ن شان میدهد که شاعر با بهرهگیری از حافظۀ جمعی و سنت حماسی کوشیدهاست برای قهرمانان منظومۀ خود مشروعیتی ملی و تاریخی فراهم آورد
